Veriler Yedekleniyor Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
İstanbul’un kalabalık sokaklarında, her gün farklı insanlarla karşılaşıyoruz. Birçokları için bu anlar sıradan; ama benim gözlerimde her bir sahne, toplumun sosyal yapısına dair önemli mesajlar taşıyor. Son zamanlarda, toplu taşıma araçlarında, işyerlerinde veya sivil toplum toplantılarında fark ettiğim bir şey var: “Veriler yedekleniyor” ifadesi, sadece dijital dünyada değil, toplumsal ilişkilerde ve adalet anlayışlarında da bir anlam taşıyor.
Peki, “veriler yedekleniyor” ne demek? Bu, sadece bilgisayarlarımızda yapılan bir işlemden çok daha fazlasını ifade edebilir. Özellikle toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, bu ifade, toplumun en kırılgan gruplarına dair bir farkındalık yaratıyor. Hadi, bunu biraz daha açalım.
Veriler Yedekleniyor: Dijitalin Ötesinde Bir Metafor
İçinde yaşadığımız dijital çağda, “veriler yedekleniyor” ifadesi çoğumuzun bildiği bir terim haline geldi. Bu, verilerimizin kaybolmaması, bir yerde güvende tutulması ve gerektiğinde geri alınabilmesi için yapılan bir işlem. Ancak bu işlemin toplumsal bir yansıması da var: Birçok grup, toplumda “yedeklenmiş” ya da “güvende olmayan” konumda. Yedekleme, bir şeyin kaybolmasını engellemek için önceden alınan önlemse, sosyal hayatta da grupların maruz kaldığı eşitsizliklere karşı alınan bir önlem gibi düşünülebilir.
Örneğin, toplumsal cinsiyet eşitsizliği konusunda çalışan bir sivil toplum kuruluşunda, kadınların karşılaştığı zorlukları sıkça duyuyorum. Kadınlar, çoğu zaman toplumun arka planda bırakılan, yedeklenen grubu gibi hissediyorlar. Özgürlükleri ve fırsatları çoğu zaman bir kenara atılıyor, yedekleniyorlar. Ama ne yazık ki, bu yedekleme işlemi de genellikle görmezden geliniyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Yedeklenen Gruplar
Bir sabah, işyerimde yanımda oturan bir kadın arkadaşım, toplumsal cinsiyet eşitsizliği hakkında yaptığı bir yorumda şunu söyledi: “Kadın olarak işyerinde ‘yedek’ gibi hissediyorum. Herkes erkeklerin görüşlerini daha çok dikkate alıyor, kadınlar genellikle daha az değerli kabul ediliyor.” Bu konuşma, beni gerçekten düşündürdü. Yedeklemek, bir şeyi geri plana atmak anlamına gelir ve kadınların toplumsal ve iş yaşamındaki konumları, çoğu zaman yedeklenmiş gibi hissediyor. Oysa bu durum, aslında sadece onları geride bırakmakla kalmıyor; aynı zamanda toplumun gelişimi ve eşitlik anlayışı için de büyük bir kayıp.
Kadınların, toplumda genellikle “yedeklenen” gruplar arasında yer aldığını görmek, bu durumu bir tür dijital “yedekleme” işlemine benzetmek hiç de zor değil. Toplumda birçok kadın, potansiyellerinin çok altında bir yerlerde tutuluyor, ancak çoğu zaman bu durum fark edilmiyor bile. Veriler gibi, arka planda bir yerlerde yedeklenen bu kadınlar, ancak bazen tekrar ön plana çıkabiliyor. Toplumun en güçlü ve en yetenekli bireyleri bile olsa, görünürlükleri, fırsat eşitsizliği nedeniyle her zaman geri planda kalabiliyor.
Çeşitlilik ve Toplumun Yedeklenmiş Yüzleri
İstanbul’un çeşitli mahallelerinde yürürken, toplumun çeşitli kesimlerinden gelen insanlarla karşılaşıyorum. Birçok farklı kültür, dil, etnik köken ve inanç var burada. Ancak, bunlar arasında da bir çeşit “yedekleme” farkı var. Özellikle göçmenler, LGBT+ bireyler ve etnik azınlıklar, toplumun genellikle göz ardı edilen, yedeklenen grupları arasında yer alıyor. Birçok kez, bu grupların yaşadığı ayrımcılığı ve önyargıyı gözlemledim. Onlar, ne yazık ki, toplumun ana akımın dışında, bir köşede “yedek” olarak kalıyorlar.
Dijital dünyada verilerin yedeklenmesi, bazen arka planda kalarak bir daha geri gelmeyecek şekilde silinmelerine yol açabiliyor. Bu, sosyal hayatta da geçerli. Toplumun geri planda bırakılan gruplarının fırsatlara erişimleri, görünürlükleri ve eşit haklara sahip olma durumları çoğu zaman sınırlı kalıyor. Verilerin silinmesi gibi, bu grupların da sesleri, hikayeleri çoğu zaman kayboluyor. Fakat, sosyal adaletin gerçek sağlanabilmesi için, bu grupların “yedeklenmesi” değil, tam tersine ön plana çıkarılması gerekiyor.
Sosyal Adalet ve Yedeklenen Haklar
İçimdeki insan tarafı der ki: “Sosyal adalet, yalnızca eşit fırsatlar sunmakla ilgili değil; aynı zamanda toplumda eşit seslerin duyulmasını sağlamakla da ilgilidir.” Bu bakış açısıyla, yedeklenen grupların yalnızca fırsat eşitliği değil, seslerini duyurabilme ve kendilerini ifade etme hakları da önemlidir. Yedekleme, onları susturmak anlamına gelir. Ancak bu gruplar, artık sessiz kalmayacaklar.
Örneğin, İstanbul’da gayrimenkul sektörüyle ilgili yaptığım gözlemler, yoksul mahallelerde yaşayan LGBT+ bireylerinin yaşadığı zorlukları gösteriyor. Çoğu zaman bu gruplar, kiralık ev bulmada, toplumsal kabulde ve iş bulmada zorluk yaşıyorlar. Toplumun gözünde, bir şekilde “yedek” konumundalar ve birçok kez görünmez oluyorlar. Oysa bu bireylerin de her açıdan eşit haklara sahip olması gerektiği açık. Bu durumun değişmesi için sadece toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik anlayışının değil, sosyal adaletin de güçlenmesi gerekiyor.
Sonuç: Verilerin Yedeklenmesi ve Toplumsal Eşitlik
Sonuç olarak, “veriler yedekleniyor” ifadesi, dijital dünyada bilgilerin kaybolmaması için yapılan bir işlem olmanın ötesinde, toplumsal eşitsizlikleri ve fırsat eşitsizliğini de anlatan bir metafor haline geliyor. Toplumda yedeklenen grupların seslerinin duyulması, haklarının savunulması ve fırsat eşitliği için alınacak önlemler, sosyal adaletin sağlanmasında önemli bir yer tutuyor.
Veriler kaybolmasın diye yedekleniyorsa, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında da “yedeklenen” seslerin ön plana çıkması gerekir. Ancak böylece adil bir toplum inşa edilebilir.